أبو ريحان البيروني

سرگذشت 3

التفهيم لاوايل صناعة التنجيم

از همان دم كه كتاب بدستم افتاد « 1 » بمطالعهء آن پرداختم وهمّت بر احياء وطبع ونشر آن گماشتم ؛ وبهمين منظور نسختي از روى آن بخطّ خود نوشتم كه آمادهء طبع وزمينهء تصحيح ونوشتن حواشي وتعليقات باشد امّا در أثناء كار معلوم شد كه اين نسخه باين صورت از دو جهت شايستهء طبع نيست ؛ يكى اينكه چند صفحه از أصل افتادگى داشت ؛ ديگر آنكه بسبب دقّت محاسبه وپيچيدگى وابهام پاره‌يى از مطالب أصل كتاب ؛ بضميمهء بىاعتنائى وغلطنويسى مرسوم كتّاب نادرستيها ودشواريها در آن بود كه جز با مطالعه وتتبّع پايدار عميق ، وشرح وتوضيح كافى ؛ وعرض ومقابله با نسخ معتبر كامل ، اصلاح عبارات وحلّ مشكلاتش ميسّر نمىشد ؛ واين أمور خود بگذشت زمان ودست يافتن بنسخه‌هاى ديگر احتياج داشت ، وبالجملة انجام گرفتن مقصود در گرو تقدير وتوفيق الهى افتاد .

--> ( 1 ) يكى از شعب تحصيلات من بروزگار طالب علمي در رديف ادبيّات وفقه وأصول وفلسفه وكلام ، فنون رياضى وهيئت ونجوم بوده است كه نزد اساتيد فنّ تا حدّ مؤامرهء رنج واستخراج تقويم تحصيل كردم . از جمله استادانم حضرت أستاذ علّامه جامع العلوم والآداب جناب حاج آقا رحيم أرباب أصفهاني مدّ ظلّه العالي ( متولّد جمادى الأولى 1297 ه . ق ) هم اكنون بحمد اللّه در حيات ومنبع افاضاتند اين حقير دو دوره هيئت مسطّحه واستدلالي از فارسي هيئت تا شرح چغمينى وشرح تذكرهء خفرى خدمت ايشان تحصيل كردم . كتاب خلاصة الحساب شيخ بهائى را هم تمام وكمال نزد ايشان خواندم .